چندگانگي طبيعت استان قزوين که تحت تاثير توپوگرافي خاص آن و مجاورت با نواحي مرتفع شمالي و غربي - که به شکل گيري سيستم شبه آلپاين انجاميده - و آب و هواي گرم و مرکزي ايران، سيمايي گونه گون يافته است تنوع زيست گياهي و جانوري چشمگيري را پديد آورده که براي اکوتوريستها و دوستداران طبيعت همواره جذاب به شمار مي رود. ديدار سرچشمه هاي جوشان و زيباي نينه رود و خارود در رودبار موجي از شادابي و نشاط را در دل گردشگران ايجاد مي کند و صحراي آتشناک و تفتيده بويين زهرا، نگاه را به افقهاي دور از دسترس پيوند مي دهد. آبشارهاي شورانگيز گرمارود الموت، منصور آوج و ماهين تارم شکوه تواضع و فروتني را عينيت مي بخشند و صخره هاي آسمان ساي بزکش اوان و دربند اندج، غرور و سربلندي را در جانها بر مي انگيزند. گستره آبي آبگيرهاي دريابک در شمار قزوين، رودک بويين زهرا و دريابک آوج آيينه اي از آسمان را پيش روي رهگذران خسته مي نهند. عقاب طلايي الموت، هوبره دشت الله آباد، آهوي تيز تک باشگل، بزکوهي گريزپاي خشچال، طرقه بنفش آبيک، پلنگ رودبار شهرستان، همنفس با ديگر موجودات زنده، الفباي حيات را هجي مي کنند و حق زندگي را يادآور مي شوند. مجتمع آب درماني ارشيا در آبگرم خرقان، چشمه هاي آب معدني سلطان بلاغ، آب ترش، آب لرزان، کش آباد، اسبمرد، هفت چشمه زوارک، هفت چشمه آوج، کسن بقين، آبگرم يله گنبد و... درد را از جانها مي زدايند و تندرستي را به جسمها هديه مي دهند. چشم اندازهاي زيباي دره شاهرود، فشکلدره آبيک، دره سوگا رودبار شهرستان دربند کلج تارم، دره کوچنان الموت و... به همراه باغستانهاي ديرساله قزوين، شاليزارهاي حاشيه شاهرود، تاکستانهاي انگور بار تاکستان و دشت، فندق زارهاي درهم تنيده ناحيه رودبار شهرستان، سروها و چنارهاي کهنسال که هاله اي قدسي بر رويشان نشسته و دامنه هاي بکر خرقان و رامند خلوص طبيعت را به نمايش مي گذارند و چشمها را ميهمان دست نخورده ترين و اصيل ترين مناظر طبيعي مي کنند.

قلعه ها

- قلعه الموت: در شمال شرقي آبادي گازرخان و بر بلنداي کوهي از سنگ يکپارچه با ارتفاع 2100 متر از سطح دريا که به پرتگاههاي مخوفي منتهي مي شود قلعه اي پرشکوه قرار دارد که به گزارش حمدا... مستوفي نخست در سال 226 هجري به دست داعي الي الحق حسن بن زيدالباقري بنا شده، در شب چهارشنبه ششم رجب سال 483 قمري به تصرف حسن صباح درآمده و اکنون آن را به نام قلعه الموت يا قلعه حسن مي خوانند. تنها راه ورود به قلعه در انتهاي ضلع شمال شرقي - چند متر پايين تر از برج شرقي دژ - واقع شده که کوه هودکان با فاصله اي نسبتا زياد بر آن مشرف است. در اين محل تونلي در تخته سنگ بريده شده که داراي 6 متر طول، 2 متر عرض و 2 متر ارتفاع است. پس از عبور از اين گذرگاه، آثار باقيمانده برج جنوبي قلعه و ديواره جنوب غربي آن که روي شيب تند تخته سنگ ساخته شده آشکار مي شود. در دامنه جنوبي کوه قلعه، خندقي به طور تقريبي 50 متر و عرض 2 متر کنده و آن را از آبي که داخل قلعه مي آمده پر مي کرده اند تا هيچ راه نفوذي از آن جبهه متصور نباشد. بر روي دامنه هاي تند ديگر صخره نيز هرجا که بيم بالارفتن مهاجمان مي رفته خندقهايي کنده و ديواره بالايي آنها را مورب برآورده اند تا امکان هرگونه عبوري را بازستاند. همچنين در هر نقطه که شياري وجود داشته با ساختن ديواره هايي سنگي يا آجري راه ورود را مسدود ساخته اند. با عبور از پاي ديوار شرقي قلعه که حدود 10 متر و به ارتفاع 5 متر است به بخش اصلي دژ مي رسيم که تختگان حسن صباح در طول اقامت 35 ساله وي در الموت بوده است و در بالاي آن بقاياي چند اتاق که سقفشان فرو ريخته، به چشم مي خورد. اين قلعه پس از تسليم رکن الدين خورشاه در شوال 654 ه.ق به دستور هلاکو به آتش کشيده و ويران شد و از آن پس به عنوان تبعيدگاه و زندان مورد استفاده قرار گرفت. يکي از شگفتيهاي قلعه حسن، سيستم پيچيده آبرساني با تنبوشه هايي به قطر 10 سانتي متر است که از چشمه «کلدر» آب را به دژ رسانده و در حوضهاي سنگي ذخيره مي کرده اند. در جنوب غربي اين قسمت از قلعه - در ميان شيب بسيار تندي که به پرتگاههاي عميق مي رسد - حوضي را در دل سنگ به ابعاد تقريبي 5 x 8 متر کنده اند که هيچ گاه از آب خالي نشده است.

- قلعه لمبسر: بزرگ ترين و مستحکم ترين قلعه اسماعيليان در ايران در 3 کيلومتري شمال شرقي شهر رازميان - مرکز بخش رودبار شهرستان - قرار دارد که دره هاي عميق نينه رود و لمه در دسترسي به آن را از شرق و غرب غيرممکن ساخته اند و تنها از دو دروازه شمالي و جنوبي مي توان به دژ وارد شد. شيب کوه که از شمال به جنوب کشيده شده و اختلاف دو سطح آن به 150 متر مي رسد حدود 480 متر طول دارد و پهناي قلعه بيش از 190 متر است. تاريخ بناي اصلي قلعه را به پيش از اسلام نسبت مي دهند و پس از تصرف آن در شب چهارشنبه بيستم ذي القعده سال 489 هجري توسط کيابزرگ اميد بازسازي شده و توسعه يافته است. ديواره هاي عظيم دولايه با ارتفاعي افزون بر 10 متر از سنگهاي بسيار بزرگ، ساختمان اصلي در بخش شمالي دژ با ديوارهايي به قطر 120 سانتي متر از سنگ تراشيده، مخازن عظيم و شگفت آور آب و غلات در جنوب و جنوب شرقي قلعه، چند برج و سيستم آبرساني که هر بيننده اي را به حيرت وامي دارد، از آثار به جاي مانده در دژ لمبسر است.
- قلعه شيرکوه: اين قلعه که بيدلان نيز خوانده مي شود در نزديکي روستاي باغدشت و برفراز قله اي که 1851 متر از سطح دريا ارتفاع دارد، واقع شده است. بايد اين دژ را از استراتژيک ترين قلاع دفاعي اسماعيليان برشمرد، زيرا در محل تقاطع طالقان رود و الموت رود قرار گرفته و به خاطر تسلطش بر سراسر منطقه، گلوگاه مهمي براي رويارويي با مهاجماني است که به دره گام مي گذارند. راه دسترسي به دژ بيدلان بسيار دشوار است و به دره هايي با عمق بيش از 600 متر منتهي مي گردد که با ديواره هاي بلند و برج هاي مستحکم تسخيرناپذير مي نمايد. وجود 8 مخزن بزرگ آب که با عرض تقريبي 1/75 و در ازاي 6 تا 16 متري در دل سنگ کنده شده اند از عزم جدي قلعه نشينان براي پايداري در محاصره هاي طولاني حکايت دارد. ويژگي منحصر بفرد دژ شيرکوه قلعه اي ايذايي است که در 3/5 کيلومتري غرب آن قرار دارد و برجک ناميده مي شود و براي اشراف کامل به عبورکنندگان از تنگه طالقان ساخته شده است که با تعبيه دريچه اي در پايين آن بر سر مهاجمان سنگ و نفت شعله ور فرو ريخته اند. غير از بقاياي ديواره ها، برج ها، گذرگاه سرپوشيده و سنگرهاي نگهباني کنده شده در دل تخته سنگها تنوري سنگي به ارتفاع 1/60 و قطر 1/75 متر را بايد از آثار دژشيرکوه نام برد.
- قز قلعه: در 20 کيلومتري شهرستان تاکستان و در کنار روستاي آبکلو بر فراز کوه سنگي يگانه اي بقاياي دژ عظيم و شکوهمند قزقلعه قرار دارد که از کيلومترها دورتر قابل مشاهده است. اين قلعه از سه طرف به پرتگاههاي عميق منتهي مي شود و تنها راه ورود به آن از سوي جنوب است. ديواره بلندي که با سنگ لاشه و ملاط برآمده و شخامت آن افزون بر 3/60 متر است از استحکام و پايداري اين دژ دفاعي حکايت دارد. چشم انداز وسيع و اشراف بر تمام دشت گسترده قزوين، ترکيب شگفت آور سنگ لاشه با آجر، فرورفتگيها و برجستگيهاي موزون در سطح ديواره قلعه، تزئينات بسيار زيباي مقرنس و طرحهاي ديگر ازجمله ويژگيهاي قزقلعه به شمار مي روند که از دوره ساساني پابرجا مانده اند.

- دژ  شميران: قلعه شميران درکنار درياچه سپيدرود بر بالاي تپه اي مرتفع و سنگي که رود قزل اوزن از جنوب آن مي گذرد قرار دارد. پيشينه بناي آن را به دوران قبل از اسلام نسبت مي دهند و در طول سالهاي سده چهارم هجري تختگاه کنگريان - آل مسافر - بوده است. از گزارش جهانگرداني همچون ابودلف (331 ه. ق) و ناصر خسرو (438 ه. ق) عظمت و شکوه بي نظير اين دژ تاريخي آشکار مي شود: سکونت صنعتگران و هنرمندان ممتاز در آن، سه ديوار بلند و تو در تو در گرداگرد قلعه، کانال هاي آبرساني، برج هاي مستحکم، گستردگي بسيار و موقعيت ممتاز دفاعي اش چشمگير تلقي شده است. دژ شميران نزديک به دو قرن جز» قلعه هاي اسماعيليان بوده و پس از هجوم هلاکو تا پايان دوره صفوي نيز در کشمکش هاي سياسي اهميتي بسزا داشته است. طرح کلي بناي قلعه به شکل مستطيل و ارتفاع برج ها و ديوار نزديک به 15 متر است که تمامي آن را با کمک سنگ هاي لاشه و ملاط گچ به ضخامت 8 پا ساخته اند و در فاصله هاي يک متري کلافي چوبي در دل ديوار به کار برده اند که علاوه بر استحکام و همبستگي اجزا، نظمي منطقي به بنا بخشيده و از دور به صورت يک رج سنگ خودنمايي مي کند. در ديوار شمالي قلعه 2 برج شکوهمند وجود دارد که در قسمت بالا داراي پنجره هاي بلند مستطيلي شکل با قوس نيزه دار هستند که بيشتر براي نگهباني پايين قلعه از آنها استفاده مي شده است. طرز ساختمان ديواره غربي قلعه با جانب شرقي تفاوت دارد و به جاي برج هاي مدور، ديواري صاف برآورده اند که نماي خارجي ساختمان هاي اين بخش قلعه به شمار مي رود و به تمامي از ملاط گچ پوشش يافته و به خوبي حفظ شده است. قسمت جنوبي دژ نيز ديواري صاف دارد که به خاطر رود قزل اوزن از امنيت بيشتري برخوردار بوده و نيازي به استحکامات دفاعي بيشتر احساس نمي شده است.

- ميمون قلعه: در جنوب شهر قزوين قلعه اي در 2 طبقه با دهليزهاي عمود بر هم و اتاق هاي جانبي وجود دارد که گنبد مياني اش فرو ريخته و بقايايي از 8 برج آن باقي است. عده اي آن را مهمان قلعه خوانده و گروهي به ميمون بن عون کاتب - سردار موسي الهادي عباسي - در قرن دوم نسبت مي دهند. اين قلعه بنايي است مربع شکل به ابعاد تقريبي 70 x 70 متر که از خشتهاي 30 x 30 سانتيمتر با ملاط شفته ساخته شده است. طبقه زيرين ميمون قلعه از شرق تپه با 3 تونل به غرب تپه منتهي مي گردد و يک تونل شمالي - جنوبي اين تونل ها را به هم متصل مي سازد. برخي از سفالينه هاي به دست آمده در قلعه نشان از کاربرد آن تا دوره آل بويه دارد.